Kościół św. Marcina w Jaworze to gotycka świątynia, która wyrasta na wzgórzu w północno-zachodniej części miasta od ponad siedmiuset lat. Budowla murowana z kamienia łamanego łączy w sobie różne etapy gotyku – od wczesnych form po elementy schyłkowe. To miejsce dla tych, którzy cenią autentyczną średniowieczną architekturę bez nowoczesnych przeróbek i sztucznego poloru.
- autentyczna gotycka architektura
- bogate detale kamienne
- malowidła w technice suchego fresku
- dzieła Michaela Willmanna
- średniowieczne epitafia i płyty nagrobne
Historia budowy kościoła w Jaworze
Ustalenie dokładnej daty powstania świątyni sprawia historykom sporo kłopotów. Dokumenty z okresu budowy nie przetrwały, a jedyny zachowany dokument z 19 czerwca 1387 roku wspomina jedynie o daninie na rzecz już istniejącego kościoła parafialnego. Obecnie przyjmuje się, że budowa trwała w latach 1275-1335, choć w literaturze przedmiotu można spotkać różne teorie.
Najstarszymi elementami są prezbiterium i budynek plebanii. Świątynia rozbudowywana była przez kolejne stulecia – w 1533 roku zawaliła się południowa wieża, więc w latach 1534-1536 wzniesiono nową od strony północnej. W 1573 roku dobudowano małą okrągłą wieżyczkę od zachodu. Kościół przeżył pożar w 1648 roku, po którym przeprowadzono gruntowną restaurację nadającą wnętrzom barokowy charakter.
Co wyróżnia architekturę świątyni
Kościół zbudowano z kamienia łamanego, co na Dolnym Śląsku nie jest rzadkością, ale jaworska świątynia wyróżnia się bogactwem detali kamiennych. W południowej ścianie znajduje się gotycki portal z drugiej połowy XIV wieku, w którego tympanonie widnieje rzeźba św. Marcina na koniu – patron kościoła dzieli się płaszczem z żebrakiem. Portal otacza płaski relief z motywami roślinnymi, głównie winoroślą.
Bryła świątyni to klasyczna hala – trzy nawy o tej samej wysokości 13,7 metra, każda przykryta osobnym dachem dwuspadowym. Wymiary robią wrażenie: 53 metry długości i ponad 24 metry szerokości. Wnętrza nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, gdzie żebra spływają na wsporniki przyścienne połączone z przyporami.
Zarówno wsporniki jak i zworniki w miejscach przecięć przęseł zdobią dekoracje rzeźbiarskie. Sklepienia pokrywają malowidła wykonane w technice suchego fresku, przedstawiające motywy roślinne.
Wnętrze i wyposażenie kościoła św. Marcina
Wystrój świątyni to połączenie gotyckich elementów konstrukcyjnych z barokowym wystrojem. Na ścianach prezbiterium zachowały się dekoracje z wczesnego okresu. W 2010 roku konserwatorzy odkryli na jednym z obrazów w bocznym ołtarzu inicjały Michaela Willmanna – najsłynniejszego śląskiego malarza, nazywanego śląskim Rembrandtem. Obraz zatytułowany „Oczekiwanie na Maryję przez Trójcę Świętą w otoczeniu świętych” znajduje się nad płótnem przedstawiającym Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny.
Z renesansu pochodzi ambona z 1576 roku, bogato zdobiona scenami biblijnymi. W prezbiterium zachowały się gotyckie stalle z XV wieku w niemal nienaruszonym stanie. Na uwagę zasługują także średniowieczne epitafia i płyty nagrobne wmurowane w ściany – kamienne świadectwa historii dawnych mieszkańców Jawora.
Dla kogo jest ta atrakcja
Kościół św. Marcina spodoba się przede wszystkim miłośnikom średniowiecznej architektury i sztuki sakralnej. Bogactwo detali kamiennych, rzeźbiarskich i malarskich sprawia, że można spędzić tu spokojnie godzinę, przyglądając się kolejnym elementom wystroju.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – dzieci często fascynują się gotyckimi sklepieniami i opowieściami o św. Marcinie. Świątynia nie jest przytłaczająca rozmiarami jak wielkie katedry, więc zwiedzanie nie męczy najmłodszych.
Warto pamiętać, że to czynny kościół parafialny, więc zwiedzanie powinno odbywać się z szacunkiem dla miejsca kultu i wiernych, którzy tu przychodzą na modlitwę.
Praktyczne informacje – godziny i dojazd
Kościół otwarty jest w dni powszednie od 6:30 do 18:00, a w niedziele i święta od 7:30 do 20:00. Wstęp do świątyni jest bezpłatny. Msze święte odprawiane są w dni powszednie o godzinie 6:30, 9:00 i 18:00, a w niedziele o 8:00, 10:00, 12:00, 16:00 i 20:00.
Świątynia znajduje się przy ulicy św. Marcina 1 w Jaworze, w północno-zachodniej części starego miasta. Od północy teren kościoła graniczy z zachowanym fragmentem średniowiecznego muru obronnego, od zachodu z ulicą Poniatowskiego, a od południa i wschodu z ulicami Szkolną i Kościelną.
Parking dostępny jest w miejskiej strefie płatnego parkowania – ceny zgodne z informacjami na parkometrach. Na zwiedzanie kościoła warto zarezerwować około godziny, choć prawdziwi pasjonaci architektury mogą spędzić tu znacznie więcej czasu, przyglądając się detalom.
Jawor leży około 60 km na zachód od Wrocławia. Do miasta można dojechać samochodem drogą krajową nr 94 lub pociągiem – dworzec kolejowy znajduje się w centrum, skąd do kościoła jest kilka minut spaceru.
Dlaczego warto odwiedzić kościół w Jaworze
Kościół św. Marcina to jeden z nielicznych przykładów późnogotyckiej budowli wzniesionej wyłącznie z kamienia łamanego. Różnorodność stylów – od wczesnego gotyku przez formy dojrzałe aż po elementy schyłkowe – pokazuje, jak zmieniała się architektura na przestrzeni wieków. To żywa lekcja historii sztuki, którą można dotknąć i zobaczyć na własne oczy.
Jawor bywa pomijany przez turystów pędzących do bardziej znanych atrakcji Dolnego Śląska, a szkoda. Miasto ma do zaoferowania nie tylko kościół św. Marcina, ale też kościół Pokoju wpisany na listę UNESCO. Warto połączyć zwiedzanie obu świątyń w jeden dzień.
Lokalizacja na wzgórzu o wysokości 203 metrów nad poziomem morza sprawia, że kościół dobrze widać z różnych punktów miasta. Sam widok z okolic świątyni na Jawor też zasługuje na chwilę uwagi – stare miasto z tej perspektywy wygląda szczególnie malowniczo.