Wieża widokowa Zamku Piastowskiego w Jaworze to jeden z nielicznych punktów w mieście, z którego można zobaczyć zarówno zabytkowy rynek, jak i rozległą panoramę Pogórza Kaczawskiego. Wchodzi się po wąskich schodach na wysokość 25 metrów, a po drodze można zajrzeć do niewielkich sal wystawienniczych. Wstęp jest bezpłatny, więc nie ma wymówki żeby pominąć to miejsce przy okazji wizyty w Jaworze.
- niesamowity widok na rynek i okolicę
- bezpłatny wstęp dla każdego
- ciekawe wystawy o historii więziennictwa
- unikalna architektura z różnych epok
- bliskość do innych atrakcji Jawora
Historia zamku – od Piastów do więzienia
Zanim powstała wieża, którą można dziś zwiedzać, w tym miejscu stała obronno-mieszkalna warownia z początku XIII wieku. Otaczały ją wały i fosa – typowe dla tamtych czasów zabezpieczenia.
Prawdziwy rozwój zamku rozpoczął się po 1274 roku, kiedy utworzono księstwo jaworskie. Bolko I Srogi, który przejął władzę po bracie, zlikwidował drewniano-ziemne umocnienia i otoczył zamek solidnym murem obronnym. W XIV wieku na dziedzińcu odbywały się sejmiki, a całością zarządzał burgrabia.
Kolejne stulecia przyniosły liczne przebudowy. W XV wieku dobudowano basteje artyleryjskie – odpowiedź na rozwój broni palnej. Renesansowa przebudowa nastąpiła po wielkim pożarze w 1552 roku, który strawił średniowieczne wnętrza. Powstały wtedy nowe skrzydła, sale i portale.
Dramatyczne zniszczenia przyszły w czasie wojny trzydziestoletniej. W 1648 roku zamek przetrwał szturm i ostrzał artyleryjski, ale pożar z 1656 roku pogłębił straty. Po odbudowie powstała trójskrzydłowa zabudowa wokół trójkątnego dziedzińca – taki układ przetrwał do dziś.
W połowie XVIII wieku władze pruskie przekształciły zamek w zakład dla umysłowo chorych i więzienie. Tę funkcję pełnił przez kolejne dwa stulecia – jeszcze po II wojnie światowej przetrzymywano tu więźniów politycznych. Ostatecznie więzienie zamknięto dopiero w 1956 roku.
Co można zobaczyć na wieży i w galerii
Zwiedzanie zaczyna się w Galerii „Pod Wieżą” – niewielkiej sali wystawienniczej na parterze. Muzeum Regionalne przygotowuje tu zarówno stałe, jak i czasowe ekspozycje. Stała wystawa poświęcona jest dziejom jaworskiego więziennictwa – pamiątka po mrocznej historii tego miejsca.
Na poddaszu znajdują się ekspozycje dotyczące historii zamku oraz twórczości lokalnych artystów. Jedną z ciekawszych jest wystawa o jaworskich losach rękopisu Kopernika „O obrotach sfer niebieskich”.
Klatka schodowa wiedzie na szczyt wieży – 25 metrów nad poziomem dziedzińca. Schody są wąskie i kręte, więc wspinaczka wymaga odrobiny sprawności. Na górze czeka taras widokowy.
Z tarasu rozpościera się widok na wieże jaworskiej starówki i Przedgórze Sudeckie. Dobrze widać rynek i słynny Kościół Pokoju wpisany na listę UNESCO. W pogodny dzień panorama sięga daleko w stronę Pogórza Kaczawskiego.
Zamek dziś – między zabytkiem a zaniedbaniem
Nie można ukrywać, że Zamek Piastowski nie prezentuje się idealnie. Część okien zabita jest deskami, wiele pomieszczeń czeka na renowację. Dziedziniec jest dostępny, ale widać że obiekt wymaga poważnych nakładów.
Miasto próbuje ratować zamek jak może – wynajmuje pomieszczenia, udostępnia wieżę turystom, organizuje wystawy. To wciąż obiekt w trakcie odzyskiwania świetności, nie wypolerowany produkt turystyczny.
Z wieży Zamku Piastowskiego nadaje niezależne radio „Zamek Nadaje”. Wśród redaktorów są muzycy legendarnego zespołu punkowego Zielone Żabki i formacji Ga Ga z Jawora – dla tych, którzy pamiętają stare czasy.
Mimo zaniedbań to miejsce ma swój klimat. Nie ma tu tłumów turystów jak w odnowionych do perfekcji zamkach. Można spokojnie pochodzić po dziedzińcu, wejść na wieżę i poczuć autentyczność miejsca, które przetrwało osiem wieków burzliwej historii.
Dla kogo jest ta atrakcja
Wieża sprawdzi się dla każdego, kto lubi widoki i nie ma problemu z wchodzeniem po schodach. Rodziny z dziećmi dadzą radę – wspinaczka nie jest trudna, a bezpłatny wstęp to dodatkowy atut.
Miłośnicy historii znajdą tu interesujące ekspozycje, choć nie jest to duże muzeum z rozbudowaną kolekcją. Raczej punkt uzupełniający spacer po Jaworze niż główny cel wyprawy.
Fotografom może się spodobać surowy charakter zamku i widoki z wieży. Warto mieć aparat – perspektywa z góry pokazuje układ starego miasta i otaczający krajobraz.
Zamek Piastowski w szerszym kontekście
Zamek znajduje się na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców oraz należy do atrakcji Krainy Wygasłych Wulkanów. To dobry punkt na mapie zwiedzania regionu.
Jawor kojarzy się przede wszystkim z Kościołem Pokoju – jednym z dwóch drewnianych kościołów w Polsce wpisanych na listę UNESCO. Zamek jest tuż obok, więc naturalnie łączy się obie atrakcje w jedną trasę.
W okolicy warto zajrzeć też nad Zalew Mściwój czy odwiedzić inne zabytki dolnośląskiego pogranicza. Zamek może być bazą wypadową do dalszej eksploracji regionu.
Praktyczne informacje – godziny, ceny, dojazd
Godziny otwarcia: Wieża widokowa jest czynna od maja do października, od środy do niedzieli w godzinach 11:00-17:00. Ostatnie wejście na wieżę odbywa się pół godziny przed zamknięciem. Poza sezonem wieża jest niedostępna.
Ceny biletów: Wstęp na wieżę i do galerii jest bezpłatny. Wstęp na dziedziniec zamkowy również wolny przez cały rok.
Adres: ul. Zamkowa 1, 59-400 Jawor. Zamek znajduje się w centrum miasta, niedaleko rynku.
Parking: W okolicy obowiązuje strefa płatnego parkowania miejskiego. Trzeba liczyć się z opłatami za postój.
Ile czasu przeznaczyć: Na zwiedzanie wieży i galerii wystarczy godzina. Jeśli chce się spokojnie pochodzić po dziedzińcu i zrobić zdjęcia – można zostać trochę dłużej.
Kontakt: Muzeum Regionalne w Jaworze, tel. 76 870 30 86. Punkt Informacji Turystycznej mieści się w Rynku i jest czynny od wtorku do piątku w godzinach 9:00-16:00, w soboty i niedziele 9:00-15:00.
Dostępność: Wejście na wieżę wymaga pokonania schodów – nie ma windy. Osoby z problemami z poruszaniem się mogą zwiedzić galerię na parterze i dziedziniec.