Chojnów to niewielkie dolnośląskie miasteczko, które w średniowieczu otaczał solidny pierścień obronny. Dziś z murów zostały tylko fragmenty, ale te zachowane odcinki dają wyobrażenie o skali dawnych fortyfikacji. Warto przyjrzeć się tym pozostałościom bliżej – zwłaszcza jeśli interesuje kogoś średniowieczna architektura obronna i historia Dolnego Śląska.
Nie ma tu spektakularnych widoków jak w Krakowie czy Toruniu. Są za to autentyczne, niemal zapomniane fragmenty murów, które przetrwały wieki mimo rozbiórki, pożarów i zaniedbania.
- autentyczne fragmenty średniowiecznych murów
- historia sięgająca XIV wieku
- zachowana Baszta Tkaczy
- unikalne detale architektoniczne
- spokojna atmosfera i brak tłumów
Historia murów obronnych w Chojnowie
Fortyfikacje wzniesiono w pierwszej połowie XIV wieku, a ich pierwsza wzmianka pochodzi z 1357 roku. Do budowy użyto kamieni bazaltowych wydobywanych w lokalnym kamieniołomie, który znajdował się w południowo-wschodniej części miasta – dziś to obszar znany jako Morskie Oko. Mury miały kształt owalu i tworzyły pojedynczy pierścień o długości około 1200 metrów.
Konstrukcja imponowała parametrami. W przyziemiu mury osiągały grubość nawet 1,8-1,9 metra, a ich wysokość wynosiła około 5,5 metra. Wieńczył je ganek obronny dla obrońców i blanki – charakterystyczne ząbkowane zwieńczenie. Całość otaczała głęboka fosa wypełniona wodą ze Skory i Młynówki, co dodatkowo utrudniało dostęp napastnikom.
W XV wieku fortyfikacje przeszły modernizację. Dobudowano wówczas baszty wykuszowe oraz cylindryczne występy, które umożliwiały obronę flankową – czyli ostrzał przeciwnika z boku. W północnej linii murów stanęła murowana z czerwonej cegły Baszta Tkaczy o wysokości około 15 metrów, wzniesiona na planie kwadratu. Ta właśnie baszta przetrwała do naszych czasów i można na jej wschodniej elewacji zobaczyć ślady świadczące o pierwotnej wysokości murów.
W XVI wieku uzbrojenie miasta stanowiły 74 hakownice, 5 arkebuzów i 4 żelazne cepy bojowe – arsenał, który miał odstraszyć potencjalnych napastników.
Bramy i dostęp do miasta
Do średniowiecznego Chojnowa prowadziły dwie główne bramy miejskie. Brama Górna, zwana też Bolesławiecką, znajdowała się w zachodniej części miasta, niedaleko zamku. Brama Dolna, czyli Legnicka, stała od strony wschodniej. Obie bramy mieściły się na przedłużeniu linii przebiegającej przez rynek, co było typowym rozwiązaniem urbanistycznym tamtych czasów.
Oprócz głównych bram istniały dwie furty o funkcjach gospodarczych – Południowa (Łaziebna) i Północna. Służyły one codziennym potrzebom mieszkańców, umożliwiając transport towarów bez przepuszczania ruchu przez reprezentacyjne bramy.
Upadek fortyfikacji
Mimo solidnej konstrukcji mury nie uchroniły miasta przed zniszczeniem. W 1428 roku Chojnów został zdobyty i spalony przez husytów. Odbudowane i rozbudowane w połowie XV wieku fortyfikacje od XVI wieku traciły na znaczeniu – nie stanowiły już przeszkody dla regularnych wojsk wyposażonych w nowoczesną artylerię. Brak funduszy na modernizację sprawił, że pełniły już tylko rolę zabezpieczenia przed włóczęgami i rabusiami.
Prawdziwy cios przyszedł w XVIII wieku. Po wielkim pożarze miasta w 1767 roku pruska komora królewska wydała pogorzelcom pozwolenie na rozbiórkę murów do wysokości 4 metrów nad ziemią – kamień z rozbiórki wykorzystywano do odbudowy domów. Rok później rozebrano Bramę Legnicką, a w XIX wieku ten sam los spotkał Bramę Bolesławiecką. Zasypano też fosy otaczające miasto.
Co można zobaczyć dzisiaj
Z dawnego pierścienia obronnego zachowały się nieliczne fragmenty. Największy odcinek murów znajduje się przy ulicy Grotgerra, gdzie stoi też Dom Kata – budowla wzniesiona przy murze miejskim na początku XVII wieku. Budynek ten prawdopodobnie służył jako areszt lub więzienie, był wielokrotnie remontowany, choć jego obecny stan pozostawia wiele do życzenia. Łączy się bezpośrednio z murem obronnym, tworząc ciekawy zespół architektoniczny.
Inne zachowane fragmenty można znaleźć przy ulicy Królowej Jadwigi oraz przy dawnym młynie na ulicy Chmielnej. Warto też zobaczyć wspomnianą już Basztę Tkaczy w północnej części dawnych obwarowań – to jeden z niewielu elementów systemu obronnego, który przetrwał w miarę nienaruszony.
Na wschodniej elewacji Baszty Tkaczy widoczne są ślady wskazujące pierwotną wysokość murów – 5,5 metra przy szerokości 2 metrów. To dobry punkt odniesienia, żeby wyobrazić sobie, jak wyglądał pełny pierścień fortyfikacji otaczający średniowieczne miasto.
Po roku 1990 Baszta Tkaczy służyła jako miejsce zbiórek Harcerskiego Klubu Modelarskiego, a następnie Bractwa Rycerskiego Grodu Chojnów.
Dla kogo to miejsce
Mury obronne w Chojnowie to przede wszystkim atrakcja dla miłośników średniowiecznej architektury i historii. Nie ma tu zorganizowanych tras zwiedzania ani przewodników – to raczej spacer śladami przeszłości, który wymaga odrobiny wyobraźni. Rodziny z dziećmi również mogą tu przyjechać, zwłaszcza jeśli dzieciaki interesują się zamkami i rycerzami, choć nie należy oczekiwać rozbudowanej infrastruktury turystycznej.
Fragmenty murów można oglądać swobodnie podczas spaceru po mieście. To dobry punkt programu dla osób podróżujących po Dolnym Śląsku, które chcą zobaczyć coś poza głównymi szlakami turystycznymi. Chojnów leży między Legnicą a Bolesławcem przy drodze krajowej DK94, w pobliżu przebiega też autostrada A4, więc dojazd nie stanowi problemu.
Informacje praktyczne – dojazd i zwiedzanie
Dojazd: Chojnów znajduje się przy drodze krajowej nr 94 między Legnicą a Bolesławcem. Samochodem z Wrocławia to około godziny jazdy autostradą A4 (zjazd Legnica Południe). Można też dojechać pociągiem Kolei Dolnośląskich – bezpośrednie połączenia z Wrocławia.
Godziny i ceny: Mury obronne są dostępne bezpłatnie przez całą dobę – można je oglądać z zewnątrz podczas spaceru po mieście. Nie ma biletów ani wyznaczonych godzin zwiedzania. Do wnętrza Baszty Tkaczy dostęp może być ograniczony.
Czas zwiedzania: Na obejrzenie zachowanych fragmentów murów wystarczy 30-45 minut. Warto jednak połączyć to z wizytą w innych zabytkach Chojnowa – miejskim rynkiem, Domem Schrama czy ruinami zamku piastowskiego. Wtedy należy zarezerwować około 2-3 godzin.
Parking: W centrum miasta dostępne są miejsca parkingowe, w tym w okolicy rynku. Fragmenty murów znajdują się w różnych punktach starego miasta, więc najwygodniej zwiedzać je pieszo.
Chojnów może być też bazą wypadową do zwiedzania regionu – w mieście i okolicy znajduje się kilka obiektów noclegowych. Okolica kryje też inne ciekawe zabytki, więc warto poświęcić na ten rejon więcej czasu.