Zamek Piastowski w Chojnowie to fragment renesansowej rezydencji książęcej, która przetrwała wieki pożarów, najazdów husyckich i wielokrotnych przebudów. Dzisiaj mieści Muzeum Regionalne ze zbiorami archeologicznymi i etnograficznymi, a jego największą ozdobą pozostał kamienny portal z 1547 roku z popiersami fundatorów. To miejsce dla tych, którzy cenią autentyczność – nie ma tu odrestaurowanego przepychu, ale są ślady prawdziwej historii Śląska.
- autentyczne ślady historii Śląska
- piękny renesansowy portal
- bogate zbiory archeologiczne
- fascynujące ekspozycje etnograficzne
- malownicze położenie na skarpie
Historia zamku – od grodu po renesansową rezydencję
Zamek powstał w drugiej połowie XIII wieku na miejscu wcześniejszego grodu kasztelańskiego, którego istnienie potwierdza dokument z 1292 roku. Położony na skarpie nad rzeką Skorą, odgrodzony murem obronnym i Młynówką, miał zabezpieczać siedzibę władzy przed ewentualnymi konfliktami z mieszczanami. W średniowieczu Chojnów leżał przy ważnym szlaku kupieckim łączącym Flandrię z Kijowem, więc zamek pełnił też funkcję punktu kontrolnego.
Budowla nie miała spokojnych dziejów. W 1418 roku husyci zniszczyli Chojnów wraz z zamkiem, a dekadę później – w 1428 roku – przyszedł kolejny pożar. Gotycka rezydencja z okrągłą wieżą o średnicy 12 metrów w południowo-wschodnim narożniku ulegała kolejnym zniszczeniom. Po pożarze w 1510 roku wieża częściowo się zawaliła.
Przełom nastąpił w latach 1546-1548, kiedy książę legnicki Fryderyk III zlecił całkowitą przebudowę zniszczonej rezydencji. Nadworny architekt Piastów legnicko-brzeskich, Franciszek Parr (Pario), stworzył renesansowe założenie o trzech skrzydłach ustawionych pod kątem rozwartym. Z tego okresu pochodzi najcenniejszy element – portal wykonany w piaskowcu, nad którym w szerokim fryzie umieszczono popiersia fundatora księcia Fryderyka III i jego żony Katarzyny Meklemburskiej.
Młynówka oddzielająca zamek od miasta została obmurowana dopiero w 1875 roku. Wcześniej stanowiła naturalną fosę chroniącą siedzibę książęcą.
XVIII wiek przyniósł kolejne kataklizmy. Po wielkich pożarach w Chojnowie zamek został w połowie rozebrany – ocalało jedynie skrzydło północno-zachodnie, które przetrwało do dziś. W XIX wieku teren częściowo zabudowano, a budynek służył administracji pruskiej. Od 1831 roku należy do miasta.
Muzeum Regionalne – co można zobaczyć w zamku
Od 1933 roku w zamku mieści się Muzeum Regionalne, które wcześniej funkcjonowało w Baszcie Tkaczy. Odbudowę prowadzono w latach 1957-1595, przystosowując zachowane skrzydło do funkcji muzealnych. W 1962 roku podczas prac wykopaliskowych w obrębie zamku wydobyto z gruzowiska skorupy naczyń stołowych i kuchennych oraz 13 kafli – całych lub częściowo zniszczonych.
Zbiory muzeum obejmują eksponaty archeologiczne od neolitu po okres wpływów rzymskich. W ekspozycji historycznej znajdziemy narzędzia do obróbki lnu, kompletne wyposażenie kuźni, wyroby kowalskie i ślusarskie. Część etnograficzna prezentuje meble i skrzynie pochodzące ze Śląska i Łużyc.
Szczególnie interesujące są XVI-wieczne sgrafita przywiezione z dworu Schellendorf w Zagródnie. Muzeum posiada również zbiory numizmatyczne, rzemiosło artystyczne, dzieła sztuki i zabytkowe meble. Na zewnątrz funkcjonuje ekspozycja pokazująca relikty zabudowań zamkowych.
Architektura – renesansowy portal i zachowane skrzydło
Zachowany do dziś fragment to budowla dwuskrzydłowa, dwukondygnacyjna, przykryta stromym dachem. Największą wartość stanowi fasada frontowa z renesansową dekoracją portalu i obramień okiennych wykonaną w piaskowcu w 1547 roku. To rzadki przykład tak dobrze zachowanej kamieniarki renesansowej na Dolnym Śląsku.
Nad portalem widać szeroki fryz z popiersami księcia Fryderyka III legnickiego i jego żony Katarzyny. Detale kamieniarskie, mimo upływu prawie pięciu wieków, wciąż są czytelne. Warto poświęcić chwilę na dokładne przyjrzenie się tym elementom przed wejściem do środka.
Przebudowy zamku na przestrzeni wieków zatarły pierwotny układ gotycki tak skutecznie, że historycy sztuki z trudem odszukują dziś dawniejsze ślady architektoniczne wtopionych w renesansową bryłę.
Park Śródmiejski i okolice zamku
Do zamku przylega Park Śródmiejski, w którym rośnie aż 15 drzew uznanych za pomniki przyrody. Jest tu też niewielki plac zabaw dla dzieci, więc rodzice mogą połączyć zwiedzanie z odpoczynkiem na świeżym powietrzu. To dobry punkt na chwilę wytchnienia po obejrzeniu ekspozycji muzealnej.
Niedaleko znajduje się Baszta Tkaczy z punktem widokowym przy ulicy Tkackiej oraz Fontanna – Pomnik Tkacza, który przypomina o tkackich tradycjach miasta. Dalej rozciąga się Park Piastowski. Całą tę trasę można spokojnie przejść w ciągu popołudnia.
Dla kogo jest Zamek Piastowski w Chojnowie
Zamek sprawdzi się przede wszystkim u miłośników historii Śląska i architektury renesansowej. Ekspozycje muzeum, choć nie są przytłaczająco rozbudowane, pokazują ciekawe przekroje przez dzieje regionu – od prehistorii po rzemiosło etnograficzne.
Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po parku i zabawą na placu zabaw. Dla najmłodszych sama atmosfera zamkowych wnętrz i opowieści o husytach czy pożarach mogą być ciekawsze niż same eksponaty. Zwiedzanie nie zajmuje całego dnia, więc można je wpleść w trasę po innych atrakcjach Chojnowa.
Nie jest to miejsce na miarę wielkich zamków turystycznych z bogatą infrastrukturą i animacjami. To raczej kameralne muzeum regionalne w historycznych murach, gdzie można w spokoju obejrzeć autentyczne ślady przeszłości bez tłumów turystów.
Informacje praktyczne – dojazd, czas zwiedzania
Zamek znajduje się przy placu Zamkowym 3 w Chojnowie (59-224), w południowo-zachodniej części miasta, w obrębie dawnych fortyfikacji miejskich. Dojazd samochodem z Legnicy zajmuje około 15-20 minut, z Wrocławia około godziny. W centrum Chojnowa bez problemu można znaleźć miejsce parkingowe.
Kontakt z muzeum: telefon 76 818 83 53. Niestety aktualne informacje o godzinach otwarcia i cenach biletów najlepiej sprawdzić telefonicznie lub na miejscu – dane te mogą się zmieniać w zależności od sezonu i dostępności personelu.
Na zwiedzanie zamku i muzeum warto zarezerwować około godziny, może półtorej z dokładnym oglądaniem eksponatów. Jeśli planuje się spacer po przyległych parkach i okolicy, można doliczyć kolejną godzinę. To dobry punkt na trasie zwiedzania Dolnego Śląska, szczególnie w połączeniu z innymi atrakcjami powiatu legnickiego.