Rynek i Ratusz Jawor

Rynek w Jaworze to jeden z tych dolnośląskich placów, które zachowały swój historyczny charakter mimo burzliwej przeszłości. W centrum stoi neorenesansowy ratusz z charakterystyczną 65-metrową wieżą, a wokół niego rozciągają się kamienice z podcieniami, które pamiętają czasy średniowiecznego handlu. To miejsce, gdzie da się poczuć klimat dawnego śląskiego miasta, a przy okazji zobaczyć jedne z największych witraży w budynku świeckim na Dolnym Śląsku.

Spacer po tym rynku to też lekcja historii o tym, jak miasta odbudowywały się po katastrofach i jak architekci potrafili łączyć stare z nowym.

Historia ratusza – od średniowiecza do pożaru

Pierwsza wzmianka o ratuszu w Jaworze pochodzi z dokumentu tkaczy z 1373 roku, choć budowlę wzniesiono prawdopodobnie jeszcze wcześniej, na początku XIV wieku. W 1394 roku dobudowano wieżę – symbol samodzielności i zamożności miasta. To właśnie z jej szczytu wypatrywano pożarów i innych zagrożeń, tam wisiał jedyny w mieście zegar, a w środku mieściło się archiwum, skarbiec i więzienie.

Na wieży umieszczono posągi władców i rycerzy – króla Czech Wacława IV, księcia Bolka II Małego i jego brata. Te figury miały podkreślać rangę miasta i jego powiązania z ówczesnymi władcami Śląska.

Historia nie oszczędzała budowli. Podczas wojny trzydziestoletniej ratusz został ostrzelany kilkudziesięcioma pociskami. Pół wieku później uszkodził go piorun. Były też pożary – w 1846 i wreszcie wielki pożar 12 marca 1895 roku, który strawił większość budynku. Ocalała tylko gotycka wieża z XIV wieku.

Neorenesansowa odbudowa według projektu Hermanna Gutha

Po pożarze z 1895 roku władze miasta rozpisały konkurs na projekt nowego ratusza. Wygrał go berliński architekt Hermann Guth z Charlottenburga – ten sam, który projektował ratusz w Tarnowskich Górach oraz kościoły ewangelickie w Spandau i Plauen. Dlatego jaworski ratusz swoim kształtem do złudzenia przypomina budowlę w Tarnowskich Górach.

Projekt Gutha wyróżniał się tym, że udało mu się wkomponować ocalałą średniowieczną wieżę w nową, neorenesansową bryłę budynku. Dodatkowo plan ratusza dopasowano do budynku starego teatru, który przetrwał pożar. Wymogi konkursowe zakładały też, że realizacja zmieści się w przewidzianym budżecie i wykorzysta lokalne materiały budowlane.

Budowę zakończono w latach 1896-1897. Architekt upamiętnił się w herbie miasta – między tarczami herbowymi widnieją jego inicjały HG.

Ratusz w Jaworze powstał w stylu neorenesansu niderlandzkiego, który w końcu XIX wieku cieszył się dużą popularnością w architekturze miejskiej na terenie ówczesnych Niemiec.

Sala rajców i witraże – perły wnętrza

Największą atrakcją wnętrza ratusza jest sala rajców z imponującymi witrażami wykonanymi w 1897 roku w Berlińskim Instytucie Witraży według projektu Juliusa Jursa. To największe witraże w budynku świeckim na Dolnym Śląsku – monumentalne, bogato zdobione, przedstawiające sceny historyczne i alegoryczne.

Witraże zostały pięknie odrestaurowane i można je podziwiać podczas zwiedzania. Sala rajców zachowała swój reprezentacyjny charakter – wysokie sklepienia, bogate zdobienia, stolarka drzwiowa i okienna z epoki. To wnętrze pokazuje, jak ważna była dla mieszczan prestiżowa siedziba władz miejskich.

Do ratusza przylega budynek dawnych sukiennic, w którym mieści się sala teatralna z XIX wieku – kolejny element pokazujący, że jaworski rynek był centrum nie tylko administracyjnym, ale i kulturalnym miasta.

Rynek i kamienice z podcieniami

Wokół ratusza rozciąga się zabytkowy rynek otoczony kamienicami pochodzącymi z XVI-XIX wieku. Z dawnej zabudowy podcieniowej zachowały się partie w pierzejach północnej i zachodniej – te arkady to charakterystyczny element śląskich rynków, gdzie niegdyś prowadzono handel.

Warto zwrócić uwagę na dom Pod Złotym Ulem w zachodniej pierzei (kamienica nr 8), gdzie mieściła się firma piekarska Lauterbachów. Na elewacji widnieje wizerunek ula – symbol pierników, które wyrabiano tu co najmniej od połowy XVIII wieku.

Wschodnia pierzeja została rozebrana w 1945 roku i odbudowana w latach 60. w stylu charakterystycznym dla tamtej epoki – tzw. „PRLowskie klocki”, ale z podcieniami nawiązującymi do dawnej zabudowy. To ciekawy przykład tego, jak powojenną odbudowę starano się dostosować do historycznego układu.

Co zobaczyć i jak spędzić czas na rynku

Rynek w Jaworze to nie tylko zabytkowa architektura, ale też tętniące życiem centrum miasta. W ciepłe dni kawiarnie i restauracje wystawiają ogródki – można usiąść z kawą i obserwować miejskie życie na tle ratuszowej wieży. Często odbywają się tu wydarzenia kulturalne, jarmarki i koncerty.

Sam spacer po brukowanym placu zajmie około 20-30 minut, ale warto poświęcić więcej czasu na zwiedzanie wnętrza ratusza i dokładniejsze przyjrzenie się detalom architektonicznym kamienic. Wieczorem rynek nabiera romantycznego charakteru dzięki stylowemu oświetleniu – wieża ratusza pięknie podświetlona góruje nad miastem.

W budynku ratusza przy Rynku 1 mieści się też Restauracja Ratuszowa – miejsce, gdzie można skosztować tradycyjnej kuchni polskiej w historycznych wnętrzach.

Zegar na wieży ratusza od wieków odmierza czas mieszkańcom Jawora. Mechanizm zegarowy to prawdziwe dzieło sztuki zegarmistrzowskiej, które warto zobaczyć z bliska.

Dla kogo to miejsce

Rynek i ratusz w Jaworze to atrakcja uniwersalna. Miłośnicy historii docenią średniowieczną wieżę i historię odbudowy po pożarze. Entuzjaści architektury znajdą tu ciekawe przykłady neorenesansu i zabudowy podcieniowej. Rodziny z dziećmi mogą spokojnie spacerować po rynku, napić się czegoś w kawiarni i opowiedzieć dzieciom o tym, jak dawniej wyglądało życie w mieście.

To też doskonały punkt wyjścia do zwiedzania innych atrakcji Jawora – słynnego Kościoła Pokoju wpisanego na listę UNESCO czy Zamku Piastowskiego. Wszystko znajduje się w niewielkiej odległości, więc można zaplanować całodniową wycieczkę po mieście.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Godziny zwiedzania ratusza: poniedziałek-piątek 8:00-15:00. Zwiedzać można korytarze oraz salę rajców z witrażami. Wstęp jest bezpłatny, ponieważ w budynku mieści się Urząd Miasta w Jaworze.

Sam rynek jest dostępny przez cały rok, 24 godziny na dobę. Najlepiej prezentuje się w ciągu dnia, gdy widać detale architektoniczne kamienic i witraże w ratuszu.

Dojazd: Jawor leży przy drodze krajowej nr 94 łączącej Legnicę z Jelenią Górą, około 70 km na zachód od Wrocławia. Do miasta można dojechać samochodem (parking w okolicy rynku), autobusem lub pociągiem – dworzec kolejowy znajduje się około 1 km od rynku.

Czas zwiedzania: na spacer po rynku i zwiedzanie ratusza warto przeznaczyć około 1-1,5 godziny. Jeśli planujecie dłuższy odpoczynek w kawiarni lub wizytę w restauracji, możecie zostać na 2-3 godziny.

Informacja turystyczna: punkt informacji turystycznej mieści się przy rynku – warto tam zajść po ulotki i materiały o innych atrakcjach Jawora.

Kontakt do Urzędu Miasta: Rynek 1, 59-400 Jawor, tel. 76 870-20-21, 76 870-22-01, www.jawor.pl