Fontanna Neptuna

Brązowa figura boga mórz z trójzębem w dłoni, stojąca na Długim Targu tuż przed Dworem Artusa – to właśnie Fontanna Neptuna, jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Gdańska. Można ją zobaczyć za darmo o każdej porze dnia i nocy, bo stoi na otwartym placu w samym sercu Głównego Miasta. Od prawie czterech stuleci przyciąga spojrzenia turystów i mieszkańców, a jej historia sięga czasów, gdy Gdańsk był jednym z najbogatszych portów nad Bałtykiem.

Nie trzeba kupować biletu ani czekać na otwarcie – wystarczy przyjść i stanąć twarzą w twarz z posągiem, który waży około 4 tony. W sezonie letnim, od maja do września, z trójzęba Neptuna tryska woda, co nadaje całemu miejscu dodatkowego uroku. Zimą fontanna stoi bez wody, ale wciąż robi wrażenie, zwłaszcza nocą, gdy reflektory oświetlają brązową sylwetkę bóstwa.

Historia fontanny – od pomysłu burmistrza do symbolu miasta

Pomysł na wzniesienie monumentalnej fontanny zrodził się w 1606 roku w głowie burmistrza Bartłomieja Schachmanna i gdańskich rajców. Chcieli, żeby w miejscu starej studni stanął najwspanialszy posąg na całym wybrzeżu Bałtyku – symbol morskiej potęgi i bogactwa miasta. Wybór padł na Neptuna, rzymskiego boga wód i oceanów, co było naturalnym nawiązaniem do portowego charakteru Gdańska.

Projekt zlecono Abrahamowi van den Blocke, architektowi i rzeźbiarzowi z Niderlandów, który osiedlił się w Gdańsku i tworzył w stylu czerpiącym z włoskiego renesansu. Sama figura Neptuna powstała w 1612 roku, a brązowy odlew wykonali gdańscy mistrzowie – Piotr Husen i Jan Rogge. Fontanna została uroczyście odsłonięta 9 października 1633 roku i od razu stała się dumą miasta.

Cała konstrukcja ma ponad 4 metry wysokości, przy czym sam posąg mierzy 2,2 metra. Neptun stoi na cokole w kształcie muszli, z pochyloną głową, zwrócony w stronę Ratusza Głównego Miasta – tam, gdzie gościli polscy królowie. Wokół fontanny biegnie barokowa misa z 1757 roku, ozdobiona figurkami fantastycznych morskich stworów, oraz kuta krata z XVII wieku z orłem i herbami.

Fontanna Neptuna to najstarsza zachowana fontanna dekoracyjna w Polsce i jeden z najstarszych tego typu zabytków w Europie Północnej.

Legenda o Goldwasserze i złotych monetach

Z fontanną wiąże się popularna legenda, która wyjaśnia powstanie słynnego gdańskiego likieru Goldwasser. Według opowieści, bogaci mieszczanie mieli zwyczaj wrzucać do fontanny złote monety „na szczęście”. Neptun, zirytowany zaśmiecaniem basenu, uderzył trójzębem w kruszec, rozbijając monety na drobne złote płatki. Woda w fontannie zamieniła się w alkohol, a tak właśnie powstał likier ze złotymi drobinkami, który do dziś można kupić w gdańskich sklepach.

To oczywiście tylko legenda – Goldwasser produkowano już w XVII wieku jako luksusowy trunek dla zamożnych kupców. Ale historia świetnie pasuje do charakteru miasta i jego związków z handlem oraz morzem.

Inna, mniej znana legenda głosi, że w dawnych czasach przybywający do Gdańska goście mieli zwyczaj wskakiwania do fontanny i całowania Neptuna w pośladki, co miało przynieść powodzenie w interesach.

Co warto zobaczyć przy fontannie

Większość turystów robi zdjęcie z Neptunem i idzie dalej, ale warto poświęcić kilka minut na przyjrzenie się detalom. Barokowa misa otaczająca posąg to prawdziwe dzieło sztuki – zdobią ją figury hybryd, pół-ludzi, pół-zwierząt, morskich potworów i innych fantastycznych stworzeń. Każda z nich ma inny wyraz i pozę.

Krata wokół fontanny, wykonana w XVII wieku, jest ozdobiona herbami i orłem. To element, który często umyka uwadze, a przecież stanowi integralną część całej kompozycji. W sezonie letnim, gdy fontanna działa, woda tryska nie tylko z głównego basenu, ale też z trójzęba, który trzyma Neptun – to efekt przemyślanego systemu zasilania wodą.

Fontanna została ustawiona w strategicznym miejscu – oglądana od frontu wkomponowuje się w fasadę Dworu Artusa, a patrząc od strony Bramy Zielonej widać ją na tle Ratusza i wylotu ulicy Długiej. To nie przypadek – projektanci zadbali o to, by fontanna zamykała perspektywę Drogi Królewskiej i była widoczna z kilku punktów.

Turbulentne losy fontanny – od wojny do renowacji

Fontanna Neptuna przetrwała wieki, ale nie bez szwanku. Podczas II wojny światowej została zdewastowana i wywieziona z Gdańska. Powróciła na swoje miejsce dopiero w 1954 roku, po zakończeniu odbudowy miasta. Od tego czasu przeszła kilka remontów – ostatni większy miał miejsce przed Euro 2012, gdy zamontowano nowe oświetlenie.

W 2011 i 2012 roku, podczas prac renowacyjnych, pod Neptunem umieszczono kapsułę czasu, która zostanie otwarta przez przyszłe pokolenia. To symboliczny gest łączący przeszłość z przyszłością – podobnie jak sama fontanna, która od niemal 400 lat stoi w tym samym miejscu, przetrwała wojny, zniszczenia i zmiany ustrojowe.

Brązowa figura Neptuna została odlana w Augsburgu i waży około 650 kilogramów.

Dla kogo jest ta atrakcja

Fontanna Neptuna to miejsce dla wszystkich. Rodziny z dziećmi zatrzymują się tu na chwilę, żeby zrobić pamiątkowe zdjęcie. Miłośnicy historii i architektury mogą spędzić przy fontannie więcej czasu, przyglądając się detalom i czytając tablice informacyjne. Fotografowie polują na kadry o różnych porach dnia – o świcie, gdy Długi Targ jest pusty, albo nocą, gdy reflektory oświetlają posąg.

W sezonie wakacyjnym fontanna jest szczelnie otoczona turystami, więc jeśli zależy komuś na spokojnym oglądaniu, lepiej przyjść wcześnie rano albo późnym wieczorem. Zimą, zwłaszcza w grudniu podczas Jarmarku Bożonarodzeniowego, fontanna wygląda bajkowo w otoczeniu świątecznych stoisków i lampek.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Cena: Fontanna Neptuna jest całkowicie bezpłatna i dostępna 24 godziny na dobę przez cały rok. Nie ma biletów ani bram – to obiekt w otwartej przestrzeni miejskiej.

Godziny: Fontanna jest dostępna non-stop. Fontanna wodna (tryskająca woda) działa sezonowo, od maja do września. Poza sezonem posąg stoi bez wody, ale jest nadal imponujący. Nocne oświetlenie działa od zmierzchu do północy przez cały rok.

Lokalizacja: Długi Targ, przed Dworem Artusa, w samym centrum gdańskiej Starówki (Główne Miasto).

Jak dojechać: Najwygodniej tramwajem do przystanku Brama Wyżynna, stamtąd około 5 minut spacerem przez ulicę Długą. Cały teren Głównego Miasta to strefa piesza, więc samochodem nie da się podjechać pod samą fontannę. Najbliższe parkingi znajdują się przy ulicy Wałowej i na obrzeżach Starego Miasta.

Ile czasu poświęcić: Samo zrobienie zdjęcia i rzut oka na fontannę to 5-10 minut. Jeśli ktoś chce przyjrzeć się detalom, poczytać o historii i spokojnie pospacerować po okolicy, warto zarezerwować 20-30 minut. Fontanna znajduje się w centrum turystycznego Gdańska, więc łatwo połączyć jej zwiedzanie z wizytą w Dworze Artusa, Ratuszu Głównego Miasta, kościele Mariackim czy spacerem ulicą Mariacką.

W okolicy: Tuż obok znajduje się Dwór Artusa (muzeum), Ratusz Głównego Miasta z wieżą widokową, Brama Zielona, ulica Mariacka i nabrzeże Motławy, skąd odpływają rejsy statkiem na Westerplatte.

Uwaga: Jedyny czas, gdy fontanna może być niedostępna, to krótkie okresy konserwacji wiosną (zwykle 2-3 dni). Podczas dużych imprez na Długim Targu fontanna może być częściowo zasłonięta stoiskami, ale wciąż można się do niej zbliżyć.